เสียงแรกที่แม่ได้ยินคืนนั้น แกนึกว่าหมาจรจัดมาลับเล็บที่เสาบ้าน เสียงมันครูดๆ เบาๆ อยู่ใต้ถุน ห่างกันเป็นจังหวะเหมือนเล็บถูกับไม้เก่า พอแกลุกไปส่องไฟฉาย หมาไม่มีสักตัว มีแต่รอยขีดห้าเส้นเรียงเป็นแถวบนเสาไม้ตะเคียน สูงพอๆ กับนิ้วมือคนยืนเขย่งเท้า แม่ยังจำได้ว่ามือแกสั่นจนไฟฉายส่ายไปมาบนรอยนั้นอยู่พักหนึ่งกว่าจะปิดสวิตช์ได้
เรื่องนี้เป็นเรื่องที่ครอบครัวเราเล่าให้กันฟังทุกปีช่วงเข้าพรรษา ป้าทองสุขจะเป็นคนเริ่มก่อนเสมอ นั่งกินหมากแล้วชี้ไปที่เสาต้นนั้น เสาเดียวกับที่บ้านเรายังใช้ค้ำใต้ถุนอยู่จนทุกวันนี้ ป้าทองสุขชอบเคี้ยวหมากดังกึกๆ ตอนเล่าถึงตอนสำคัญ เหมือนจะถ่วงจังหวะให้คนฟังลุ้น
ตอนนั้นหมู่บ้านเรามีการประชุมกันที่ศาลากลางบ้าน เพราะป้าคำ เพื่อนบ้านที่อยู่ห่างจากบ้านเราสามหลังคาเรือน อยู่ๆ ก็เลิกซื้อเนื้อจากรถพุ่มพวงที่ผ่านมาทุกเช้า เดือนหนึ่งผ่านไป สองเดือน ผู้ใหญ่บ้านเลยเรียกประชุม บอกว่าคนแบบนี้ต้องเฝ้าดู คนแก่ในหมู่บ้านเชื่อกันมาแต่ไหนแต่ไรว่า ถ้าใครหยุดกินเนื้อสัตว์แบบไม่มีเหตุผลทางศาสนา แปลว่าในตัวมีอะไรอิ่มอยู่แล้ว ไม่ต้องกินซ้ำ
พ่อของเราไปประชุมด้วย กลับมาเงียบผิดปกติ แม่ถามว่าเขาว่ายังไงกันบ้าง พ่อไม่ตอบตรงๆ พูดแค่ว่าปู่เคยติดหนี้ข้าวสารสามีป้าคำไว้สิบกระสอบ ตั้งแต่ปีที่ฝนแล้ง หรือจะเป็นปีน้ำท่วมก็จำไม่ได้แน่ พ่อเองก็เล่าไม่เหมือนกันทุกครั้ง ยังไม่ทันใช้คืน สามีป้าคำก็ตายกะทันหันในนากลางดึกคืนหนึ่ง ไม่มีใครรู้สาเหตุแน่ชัด แม่ถามว่าหนี้นั้นเกี่ยวอะไรกับตอนนี้ พ่อไม่ตอบ ได้แต่มองไปทางเสาใต้ถุนแล้วเดินเข้าห้องไปเงียบๆ
คืนต่อมารอยขีดกลับมาอีก คราวนี้ลึกกว่าเดิม แล้วก็มีกลิ่นคาวเหมือนเครื่องในสัตว์แช่น้ำทิ้งไว้ทั้งคืน เราตื่นมาเจอมันกองอยู่ใต้ถุนบ้าน ไส้ตับดำคล้ำถูกวางเรียงเป็นวงกลมรอบเสาต้นนั้นพอดี ไม่มีรอยเลือดลากมาจากไหนเลย เหมือนมันโผล่ขึ้นมาตรงนั้นเอง
ยายเราไม่รอช้า เดินไปหาหลวงพ่อที่วัดท้ายหมู่บ้านตั้งแต่เช้ามืด ท่านมาดูที่เสาแล้วนั่งนิ่งอยู่นาน ก่อนจะบอกว่านี่ไม่ใช่เรื่องของป้าคำอย่างเดียว หนี้ที่ค้างไว้กับผู้ตายไม่มีวันหมดอายุ ถ้าไม่มีคนใช้คืน มันจะรอเวลาส่งต่อผ่านคนที่ยังมีลมหายใจอยู่ ท่านให้ครอบครัวเรานำข้าวสารสิบกระสอบ เท่าจำนวนที่ปู่เคยติดไว้ ไปถวายวัดเพื่ออุทิศส่วนกุศลให้สามีป้าคำโดยเฉพาะ ไม่ใช่ทำบุญรวมๆ ต้องเจาะจงชื่อ
วันที่ทำพิธี ป้าคำมานั่งฟังสวดอยู่แถวหลังสุด หน้าตาปกติ ไม่มีใครกล้าถามแกตรงๆ ว่าคืนก่อนหน้านั้นแกไปไหนมา หลังจากวันนั้นรอยขีดที่เสาก็ไม่กลับมาอีก ป้าคำเริ่มซื้อเนื้อจากรถพุ่มพวงตามปกติ อยู่มาอีกสองปีก็ย้ายไปอยู่กับลูกสาวที่ต่างจังหวัด ไม่มีใครถามอะไรมากไปกว่านั้น
ป้าทองสุขเล่าจบทุกครั้งด้วยประโยคเดียวกัน แล้วก็ลุกไปหยิบถ้วยเล็กๆ ใบหนึ่งจากใต้ถุนบ้าน มันเป็นถ้วยกระเบื้องเก่าใส่ข้าวสารเปล่าวางไว้ที่โคนเสาต้นนั้นทุกปี ไม่มีใครกล้าเก็บมันไป ทุกครั้งที่เราไปดู ข้าวสารในถ้วยจะพร่องไปเล็กน้อยเสมอ รอบขอบถ้วยมีรอยขีดจางๆ ห้าเส้นเรียงกัน เหมือนของทุกปีที่ผ่านมา